عبدالله مستوفى
132
شرح زندگانى من ( تاريخ اجتماعى وادراى دوره قاجاريه ) ( فارسى )
كابينهء مستوفى الممالك ، كه در اين وقت حكومت ايران را در دست داشت ، البته ، نميتوانست با اين اعتبارنامه و اين وزير مختار وارد مذاكره شود . گذشته از اين ، دولت بالشويك هم در روسيه گرفتار كلچاك ، و چيزى نمانده بود كه اين سركرده اوضاع بالشويكى را برهم زده ، طرز حكومتى قديم را معمول دارد . بنابراين براوين بىنيل مرام ، در اوائل بهار سال 1297 ، بيرق خود را از بالاى اطاق هتل محل اقامت خود پائين آورده دنبال كار خود رفت . بعد از آنكه دولت بالشويك كلك كلچاك را كنده و با دنيكن و ورانگل مشغول زد و خورد بود ، مجددا ، بفكر تجديد روابط با ايران افتاد . در كابينهء قرارداد وثوق الدوله كالاميتسف را بايران فرستاد . اين سفير در مازندران به خاك ايران قدم گذاشت ، و طرحى مبنى بر شانزده ماده ، كه در آن تمام وعدهءهاى براوين را عملى ميكرد ، بوزارت خارجهء ايران فرستاد ، و حاضر بودن خويش را ، براى عقد پيمان دوستى ، بدولت ايران اعلام نمود . معلوم است ، با سانسور روزنامهجات و سليقهء وثوق الدوله ، كه دولت ايران را يكسره بدامان انگليس انداخته ، و مشغول بستن يا اجراى قرارداد كذائى ، و خاك ايران را وسيلهء و راه رساندن مهمات براى ضديت انگليس با بالشويكها قرار داده بود ، به اين سفير اهميتى نداد . حتى آمدن اين فرستادهء بالشويك را هم كسى توجه نكرد ، و عامه خبرى از سمت كالاميتسف ، پيدا نكردند . همينقدر بعضيها دانستند كه شخصى ، باسم كالاميتسف بمازندران آمده ، و ، در ضمن حادثهاى . كه محرك آن را هم نشناختند ، كشته شده است . بنابر آنچه گذشت ، دولت بالشويك از فرستادن دو نفر نماينده ، براى تجديد روابط هم ، مثل مراسلهايكه قبل از اينها به اسد بهادر شارژدافر ايران نوشته ، و در آن از تمام حقوق و امتيازات دورهء تزارى صرن نظر كرده بود نتيجهاى نگرفت ، و رابطهاى بين دولتين ايجاد نشد . يك دو سالى از اين وقايع گذشت . بالشويكها كلك دنيكن و ورانگل را هم كنده ، دولتهائيرا كه منشويكها از مملكت عظيم روسيهء تزارى تشكيل ، و به آنها آزادى داده بودند تصرف كرده ، خود را بقفقاز رساندند . دولت انگليس ، كه از كمكهاى خود به كلچاك و دنيكن و ورانگل نتيجهاى نگرفته بود ، تمام هم خود را صرف سرپا نگاهداشتن دولت قفقاز نموده ، و تا توانست آنها را بمرد و مال كمك كرده ، و در اين آخر سنگر هم كارى پيش نبرد . بالشويكها بادكوبه كرسى قفقاز را گرفتند . و با ايران همسايهء ديوار به ديوار شدند ، سهل است ، قواى خود را بعنوان تعقيب انگليسها ، بآبهاى ساحلى ايران هم فرستادند ، و در سواحل ايران لنگر انداختند ، تا لامحاله بود و نمود و قدرت خود را بايرانىها فهمانده ، دولت ايران را بايجاد روابط با خود وادار نمايند ، و چنانكه ميدانيم ، قواى آنها از 20 ثور 1299 در آبهاى ساحلى ايران توقف نموده ، و در سواحل اين كشور مشغول بالشويك تراشى شدهاند .